Get Adobe Flash player

วันศิลปินแห่งชาติ(ต่อ) โดย พรชัย ภู่โสภา

Font Size:

ด้านดนตรี

ทรงเป็นองค์อุปถัมภ์การดนตรีทั้งในการสร้างเครื่องดนตรีและการเล่น พระองค์ทรงเชี่ยวชาญในการสีซอสามสาย ได้พระราชทานนามซอคู่พระหัตถ์ว่า ซอสายฟ้าฟาด และได้ทรงพระราชนิพนธ์เพลงบุหลันลอยเลื่อนหรือเรียกว่า “เพลงพระสุบินนิมิต” ซึ่งเป็นที่ไพเราะและได้รับความนิยมมาจนถึงปัจจุบันนี้ ประวัติในการพระราชนิพนธ์เพลงนี้มีอยู่ว่า ในคืนหนึ่งทรงพระสุบินว่าได้ทอดพระเนตรเห็นดวงจันทร์ในคืนวันเพ็ญ และทรงได้ยินเสียงเพลงมาจากที่แห่งหนึ่งซึ่งมีความไพเราะมาก เมื่อทรงตื่นบรรทมจึงรับสั่งเรียกครูดนตรีมาเข้าเฝ้า และถ่ายทอดเพลงนี้ให้ฟัง บทเพลงพระราชนิพนธ์ชิ้นนี้มีความไพเราะและประทับใจผู้ที่ได้ฟังมาจนทุกวันนี้

ด้านนาฏศิลป์

ทรงริเริ่มให้มีการนำวงปี่พาทย์มาประกอบกับการขับเสภา เนื่องจากในสมัยก่อนผู้ขับเสภาจะมีกรับประกอบการขับเท่านั้น ทำให้ผู้ขับเหน็ดเหนื่อยมากเนื่องจากไม่มีช่วงเวลาพัก เมื่อนำปี่พาทย์มาผสมกับการขับเสภาทำให้การขับเสภามีความไพเราะมากขึ้น อีกทั้งยังให้ผู้ขับเสภามีช่วงพักไม่เหน็ดเหนื่อยจนเกินไป นอกจากนี้ยังทรงพระราชนิพนธ์บทเสภาบางตอนในเรื่องขุนช้าง ขุนแผน ได้แก่ ตอนพลายแก้วไปฝากรักกับนางพิมที่ไร่ฝ้าย

ด้านสถาปัตยกรรม

ทรงปั้นพระพักตร์พระประธานในพระอุโบสถวัดอรุณราชวรารามด้วยพระองค์เอง ซึ่งนับว่าเป็นพระพุทธรูปที่มีลักษณะงดงามองค์หนึ่งทีเดียว นอกจากนี้ทรงร่วมกับช่างฝีมือแกะสลักบานประตูพระวิหารหลวง วัดสุทัศน์เทพวราราม ที่เรียกว่า “ขุด 3 ชั้น” มีลักษณะลอยตัวคล้ายของจริงมาก ทรงแกะสลักเป็นรูปป่าหิมพานต์ ประกอบด้วยลายเครือเถา สัตว์หิมพานต์วิ่งเล่นไล่กันเหมือนมีชีวิต งานแกะสลักบานประตูชิ้นนี้มีความงดงามเป็นอย่างมาก และไม่เคยปรากฏว่ามีผู้ใดสามารถแกะสลักบานประตูได้งดงามเช่นนี้อีก

ด้านวรรณคดี

อาจกล่าวได้ว่า รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเป็นยุคทองของวรรณคดีไทยสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ละครรำรุ่งเรืองถึงขีดสุด ด้วยพระองค์ทรงเป็นกวีเอกได้ทรงพระราชนิพนธ์วรรณคดีไว้หลายเล่ม เป็นต้นว่า รามเกียรติ์ ตอน ลักสีดา จนถึงวานรถวายพล ตอน พิเภกสวามิภักดิ์ ตอน นางสีดาลุยไฟ ได้ทรงปรับปรุงจากบทความเดิมให้มีความไพเราะเหมาะสำหรับการแสดงโขน และได้ทรงพระราชนิพนธ์บทพากย์โขน เรื่อง รามเกียรติ์ ตอน นางลอย และตอน ศึกอินทรชิดหักคอช้างเอราวัณ บทเสภาเรื่อง ขุนช้างขุนแผน ตอน พลายแก้วพบนางพิมพ์ และตอน ขุนแผนขึ้นเรือนขุนช้าง เป็นต้น

พระราชนิพนธ์เรื่อง อิเหนา

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นใหม่ตั้งแต่ต้นจนถึงตอน “ศึกชี” ต่อจากตอนนั้นมีผู้อื่นเป็นผู้แต่ง ต่อมาในปีพ.ศ.2457 พระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนาได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสรในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเป็นยอดของกลอนบทละครรำ ด้วยเป็นเนื้อเรื่องที่ดีทั้งเนื้อความและทำนองกลอน ดังจะคัดตัวอย่างบางตอนมาให้ได้อ่าน

                 ว่าพลางทางชมคณานก             โผนผกจับต้นไม้อึ่งมี่

            เบญจวรรณจับวัลย์ชาลี                  เหมือนวันที่จากสามสุดามา

            นางนวลจับนางนวลนอน                 เหมือนพี่แนบนวลสมรจินตะหรา

            จากพรากจับจากจำนรรจา               เหมือนจากนางสะการะวาตี

            แขกเต้าจับเต่าร้างร้อง                   เหมือนร้างห้องมาหยารัศมี

            นกแก้วจับแก้วพาที                      เหมือนแก้วพี่ทั้งสามสั่งความมา

(อ่านต่อฉบับหน้า)