Get Adobe Flash player

เทศกาลสงกรานต์ ตอนที่ 7 โดย พรชัย ภู่โสภา

Font Size:

การบังสุกุลอัฐิ

คนไทย เป็นผู้ที่มีความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ แม้ท่านจะล่วงลับไปแล้ว ก็ยังนึกถึงท่านอยู่ หาโอกาสที่จะทำบุญอุทิศ ส่วนกุศลให้ท่าน เรียกว่าบำเพ็ญกุศล ทักษิณานุสรณ์ คือทำบุญอุทิศให้ผู้ตาย เมื่อถึงวันสงกรานต์มักจะเป็นวันท้ายของสงกรานต์ ชาวบ้านที่มีกระดูกของบรรพบุรุษใส่โกศไว้ ก็นำมาตั้งบนศาลาภายในวัด เรียกว่า ตั้งกระดูกหรือตั้งโกศ ถ้าไม่มีกระดูกเก็บไว้ ก็เขียนชื่อใส่พานนำมาตั้งก็ได้ เมื่อตั้งเรียบร้อยแล้ว ก็นิมนต์พระมาสวดและบังสุกุล บางทีก็มีเทศน์ด้วย

บางรายก็ไปทำตามที่ที่ได้บรรจุกระดูกของบรรพบุรุษไว้เช่น ใต้ฐานเจดีย์ ใต้ฐานพระพุทธรูป เป็นต้น เสร็จแล้วก็ทำพิธีสรงน้ำพระ

การสรงน้ำ

ทุกบ้านตามปกติก็มีพระพุทธรูปไว้บูชา เรียกว่าห้องพระหรือหอพระ เมื่อถึงวันสงกรานต์ก็นำพระพุทธรูปมาตั้งไว้ พร้อมด้วยเครื่องสักการะบูชาตามสมควร แล้วให้คนในบ้านทั้งหมดมาสรงน้ำพระพุทธรูป เพื่อขอให้เกิดความสุขสวัสดีในบ้านของตน

แต่เดิมทีเดียวตามบ้านอาจไม่มีพระพุทธรูป ชาวบ้านจึงพากันไปสรงน้ำพระพุทธรูปกันที่วัดในวันสงกรานต์ เป็นการแสดงความสามัคคีในหมู่บ้านของตน เมื่อจะไปสรงน้ำพระพุทธรูปก็มีดอกไม้ธูปเทียนไปบูชา แล้วเอาน้ำหอมประพรมที่องค์พระ เป็นการแสดงความเคารพบูชาและสรงน้ำในวันสงกรานต์ ซึ่งเป็นวันขึ้นปีใหม่

การสรงน้ำพระพุทธรูปในบางท้องถิ่นเขาทำเป็นรางท่อน้ำ เทน้ำสรงลงไปในรางให้ไหลตกไปถึงพระพุทธรูป

นอกจากสรงน้ำพระพุทธรูปแล้วก็มีการสรงน้ำพระสงฆ์ ชาวบ้านกำหนดวันกันก่อนว่าจะสรงน้ำพระวันไหน แต่โดยมากมักสรงกันวันท้ายสงกรานต์ แต่ก็ไม่แน่ สุดแต่จะนัดหมายกัน เมื่อถึงวันำหนด ชาวบ้านก็ไปตักน้ำมา แล้วนิมนต์พระสงฆ์ตามที่ตนนับถือหรือทั้งวัดไปยังสถานที่ที่จัดไว้ พอได้เวลาก็สรงน้ำท่าน เมื่อเสร็จแล้วพระก็ให้ศีลให้พร จากนั้นก็เล่นสาดน้ำกันอย่างสนุกสนาน เปียกปอนกันกลับบ้านด้วยสีหน้าอิ่มเอิบในบุญกุศลและสนุกไปด้วย

การรดน้ำดำหัว

การรดน้ำผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์เพื่อขอศีลขอพรจากท่าน เมื่อถึงวันกำหนดจะรดน้ำก็เชิญผู้ใหญ่นั่งบนตั่งหรือเตียงหรือเก้าอี้ ลูกหลานก็เอาน้ำรดเอาน้ำหอมพรม ท่านก็ให้ศีลให้พร เสร็จแล้วก็จัดผ้านุ่งผ้าห่มให้ท่านเปลี่ยน การรดน้ำผู้ใหญ่มักต้องเตรียมผ้าใหม่มาให้ผลัด บางทีเราก็ไปรดน้ำท่านที่บ้านของท่าน

ดำหัว ประเพณีทางภาคเหนือทำกันในวันปีใหม่ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพนับถือและรักใคร่ วิธีดำหัว เอาสิ่งของและน้ำที่ใส่เครื่องหอมเช่นน้ำอบไทยไปให้แก่ผู้ที่เคารพนับถือและขอให้ท่านรดน้ำใส่หัวของตนเพื่อให้อยู่เย็นเป็นสุข

เครื่องดำหัวยังมีอีกอย่างคือน้ำส้มป่อย น้ำส้มป่อยใช้แทนสบู่ สำหรับชำระร่างกาย นำไปให้ผู้ใหญ่ เมื่อผู้ใหญ่รับเครื่องดำหัวแล้วก็เอาน้ำส้มป่อยประพรมบนศรีษะพอเป็นกิริยาว่าได้ดำหัวสระหัวแล้ว ต่อจากนั้นก็ให้ศีลให้พรกันตามประเพณี การรดน้ำดำหัวเป็นการขอพรจากผู้ใหญ่ ไม่ใช่ไปให้พรท่าน พรที่ท่านให้ก็มักจะว่า ขอให้มีความสุขความเจริญตลอดปีใหม่

การสาดน้ำ

ประเพณีการสาดน้ำในวันสงกรานต์ เห็นจะต้องการสาดน้ำใส่กันเพื่อให้หายร้อน ต่างฝ่ายต่างสาดกัน เป็นประเพณีที่สนุกสนานแต่บางคนก็มักจะเกินๆ ไป ทำให้อีกฝ่ายไม่พอใจ แต่ประเพณีสาดน้ำดั้งเดิมนั้น เพื่อให้เกิดความเป็นกันเองมากกว่า ไม่มีการถือสาหาความกัน วิธีสาดน้ำก็คือเอาน้ำใส่ขันแล้วสาดออกไปให้ถึงตัวผู้ที่เราจะสาด แต่เวลานี้ดูเหมือนจะใช้วิธีรดแทนการสาดกันบ้าง ก่อนจะรดน้ำก็เข้าไปขอโทษแล้วก็รดลงบนหลัง ถ้าน้ำที่รดนั้นใส่น้ำแข็งด้วยก็ทำให้ผู้ที่ถูกรดรู้สึกเย็นยะเยือกแล้วแสดงความขอบคุณผู้ที่รด ทำอย่างนั้นสุภาพเรียบร้อยดี

(อ่านต่อฉบับหน้า)