Get Adobe Flash player

หุ่นกระบอก โดย พรชัย ภู่โสภา

Font Size:

ความเหมือนที่แตกต่างของศิลปะการแสดงที่มีเอกลักษณะเฉพาะของไทย-เวียดนาม

เนื่องในโอกาสครบรอบ 40 ปี การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยกับเวียดนามในปี 2559 บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด (ปณท.) ร่วมกับการไปรษณีย์เวียดนาม ได้ร่วมกันจัดทำแสตมป์ที่ระลึกร่วมสองประเทศ (Joint Issue) ภายใต้หัวข้อ “หุ่นกระบอก” เพื่อเป็นการนำเสนอภาพศิลปะการแสดงที่มีเอกลักษณ์เฉพาะผ่านทาง “หุ่นกระบอกน้ำ” ของเวียดนาม และ “หุ่นกระบอกไทย” ของไทย

หุ่นกระบอกน้ำ ซึ่งได้รับการขึ้นทะเบียนให้เป็นหนึ่งในมรดกโลกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้จากยูเนสโก ภาพโดยการไปรษณีย์เวียดนาม เป็นเรื่องทะเลสาบคืนดาบ ตำนานของจักรพรรดิเลเหล่ย วีรกษัตริย์ผู้กู้ชาติของเวียดนามในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ขณะที่ หุ่นกระบอกไทย เป็นการแสดงในเรื่องพระมหาชนก บทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงพระราชทานแก่พสกนิกร เพื่อให้ตระหนักถึงความเพียรพยายาม ข้อมูลได้รับอนุเคราะห์จาก “บ้านตุ๊กกะตุ่นหุ่นกระบอกไทย”

หุ่นกระบอกไทย ไฉไลด้วยสีสันและเรื่องราว

ความเป็นมาของหุ่นกระบอกนั้นยาวนานมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 จากลายพระหัตถ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในหนังสือสาส์นสมเด็จ ทำให้ทราบว่าหุ่นกระบอกเริ่มมีขึ้นครั้งแรกราว พ.ศ.2435 ที่เมืองสุโขทัย โดย นายเหน่ง สุโขทัย เป็นผู้ค้นคิดขึ้น โดยจำแบบอย่างมาจากหุ่นไหหลำ นำมาดัดแปลงเป็นหุ่นแต่งกายแบบไทย ในสมัยรัชกาลที่ 5 ถือเป็นยุคเฟื่องฟูของการแสดงหุ่นกระบอก โดยได้มีคณะหุ่นกระบอกเกิดขึ้นหลายคณะ และกลายเป็นการละเล่นที่ได้รับความนิยมจากประชาชนในสมัยนั้น

ลักษณะหุ่นกระบอกไทยจะเรียบง่าย ส่วนหัวมาถึงลำคอทำด้วยไม้ทองหลางหรือไม้นุ่น หัวหุ่นมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 10-15 เซ็นติเมตร มีรายละเอียดคล้ายคนจริง แต่ไม่มีลำตัว ตรงลำตัวใช้กระบอกไม้ไผ่ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3-5 เซ็นติเมตร ยาวประมาณ 50 เซ็นติเมตร นำกระบอกไม้ไผ่นี้ต่อกับหัวหุ่น เสร็จแล้วนำผ้าปักลายด้วยดิ้นเงินดิ้นทอง เลื่อมแบบเครื่องโขนละครมาทำเป็นเสื้อทรงกระสอบไม่มีแขนเสื้อมาสวมกับหุ่น ส่วนช่วงแขนทำจากตะเกียบ

สำหรับการแสดงหุ่นกระบอกไทยเรื่อง “พระมหาชนก” ที่นำภาพมาจัดพิมพ์ลงบนดวงแสตมป์นั้น จะแบ่งการแสดงทั้งหมดออกเป็น 3 องก์ (ตอนหนึ่งๆในบทละคร) ด้วยกัน องก์ที่หนึ่งคือ ทศบารมี พระมหาชนก องก์ที่สองคือ วิริยะบารมี ความเพียร และองก์ที่สามคือ ปัญญาบารมี

ภาพที่คัดเลือกนำมาจัดพิมพ์ลงบนแสตมป์ชุดนี้ เป็นฉากพระมหาชนกเดินทางไปกับเรือพาณิชย์เพื่อข้ามมหาสมุทรไปยังเมืองสุวรรณภูมิ เป็นฉากหนึ่งในองก์ที่สองว่าด้วยวิริยะบารมีนั่นเอง

เรื่อง “พระมหาชนก” ได้แทรกหลักธรรมคำสอนของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่สามารถนำมาใช้ในชีวิตประจำวันได้ ผ่านการแสดงหุ่นกระบอกอันมีเอกลัษณะเฉพาะตัว เป็นการผสมผสานศิลปะหลากหลายแขนงด้วยกันคือ หัตถศิลป์ ประณีตศิลป์ นาฏศิลป์ คีตศิลป์ มัณฑนศิลป์ และวรรณกรรม

(อ่านต่อฉบับหน้า)