Get Adobe Flash player

สาคร ยังเขียวสด ผู้สืบสานงานศิลป์ “หุ่นละครเล็ก” โดย... ทักษพร ขาวปลื้ม

Font Size:

เสียงประโคมปี่พาทย์บรรเลงเพลงโหมโรงดังรัวขึ้นเป็นสัญญาณว่าบัดนี้ถึงเวลาแล้วที่จะเริ่มการแสดงหุ่นละครเล็ก คณะสาครนาฏศิลป์ หรือ “โจหลุยส์”

หนุ่มสาวและผู้เฒ่าผู้แก่กระวีกระวาดหาที่นั่งเพื่อชมลีลาการเชิดหุ่นที่มีเสียงเล่าลือกันว่าอ่อนช้อยงดงามดังมีชีวิต ส่วนภายในโรงนั้นเล่า ผู้เชิดก็รีบจัดแจงแต่งตัวให้เสร็จด้วยเสื้อม่อฮ่อม นุ่งผ้าโจงกระเบน มีผ้าขาวม้าคาดเอว และเมื่อปี่พาทย์บรรเลงเพลงสาธุการ ครูสาคร ยังเขียวสด หัวหน้าคณะ นำลูกศิษย์จุดธูปเทียนบูชาพ่อแก่ บรมครูทางด้านนาฏศิลป์และดนตรีไทย ก่อนที่จะออกจากโรง

หุ่นตัวแข็งที่ทอดกายเรียงรายอยู่ในหีบไม้ใบใหญ่ถูกหยิบขึ้นมาเชิดอีกครั้ง นิ้วเรียวยาวดุจลำเทียนวาดแขนขึ้นตั้งวง ส่วนมืออีกข้างหนึ่งจับจีบทำท่ารำสอดสร้อยมาลาได้อย่างสวยงามน่าพิสมัย เสมือนดั่งนางเทพอัปสรมาฟ้อนรำอยู่เบื้องหน้า ซ้ำสีหน้านั่นเล่าก็ชม้ายชายตากับผู้ชมด้วยกิริยาอ่อนหวานน่ารัก

หุ่นละครเล็กถือกำเนิดขึ้นมาในปี พ.ศ.2444 โดยครูแกร ศัพทวนิช ซึ่งขณะนั้นมีอายุ 54 ปีเศษ ท่านได้ปรารภว่า “วิชานาฏศิลป์ที่ได้เล่าเรียนมาและสู้อุตส่าห์ฝึกฝนมาตั้งแต่อายุ 9 ขวบ จากบรมครูในคณะละครของพระยาเพรชฎาและพระยาบำเรอศักดิ์(ดิศ) ผนวกกับประสบการณ์การแสดงละครที่นับวันยิ่งเพิ่มพูนขึ้น จะต้องสูญสิ้นไปกับตน จึงคิดสร้างหุ่นรูปร่างอย่างคนขึ้นมา เมื่อแรกนำออกแสดงยังไม่มีชื่อเรียก ต่อเมื่อได้เล่นถวายกรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช จึงได้ทรงตั้งพระนามให้ว่า ละครเล็ก เป็นเหตุให้ชื่อว่าละครเล็กตั้งแต่นั้นมา”

สำหรับหุ่นละครเล็กของพ่อครูแกรนั้น เป็นหุ่นมีหัว แขน ขา มือ เท่าแบบหุ่นหลวง สูงประมาณ 1 เมตรเศษ ข้างในกลวงเป็นโพรง โครงหุ่นท่อนบนทำด้วยกระดาษข่อย ท่อนล่างเป็นโครงลวดขดเป็นวงไว้ 2-3 เส้น มีสายใยอยู่ภายในลำตัว ถ้าเป็นตัวเอกจะมีสายใยอยู่ที่ข้อมือด้วย ทำให้หักข้อมือและขึ้นลงได้ ส่วนมือตลกจะเป็นท่อนไม้แกะธรรมดา

ถ้าเป็นหุ่นนางแปร๋แปร๋นจะมีชั้นไม้สี่เหลี่ยมเล็กๆ 2 ชั้นบริเวณคอ เมื่อกดหุ่นจะยักคอได้แบบละครจริงๆ ตัวตลกจะอ้าปากได้ ส่วนตัวพระจะเหลียวซ้ายแลขวาได้

หุ่นทุกตัวกลอกตาไม่ได้ แต่เทคนิคการเชิดทำให้ดูเหมือนกลอกตาได้ ส่วนการแต่งกายนั้นเป็นแบบโขนละคร เสื้อผ้าปักเลื่อม มีเครื่องประดับโขนละครจริงๆ

หุ่นพ่อครูแกรมีชื่อเสียงมาก และเป็นเล่าลือกันว่าหุ่นละครเล็กพ่อครูแกรยิ้มได้ หัวเราะได้ ซึ่งคงเป็นเพราะตัวหุ่นสามารถเคลื่อนไหวได้เหมือนคนจริงๆ ไม่ว่าแขน ขา ข้อมือ หรือแม้กระทั่งนิ้วซึ่งให้ความรู้สึกมีชีวิตชีวา

พ่อครูแกรเป็นคนที่หวงวิชามาก ตัวหุ่นที่ทำนั้นดัดแปลงมาจากหุ่นจีนในวังของกรมพระราชวังบวรวิชัยชาญ ขณะทำหุ่นจะกางมุ้งจุดตะเกียงทำกับเมียสองคน ไม่ให้ใครเห็น เพราะกลัวว่าจะมีคนทำเลียนแบบ พอครูตาย ลูกๆหลานๆก็ไม่มีใครทำหุ่นเป็นหรือเชิดหุ่นเป็นเลย จะมีก็แต่แม่ทองหยิบ ลูกสะใภ้ที่ยังสามารถเชิดหุ่นละครเล็กได้อยู่ ขณะนั้นนายคุ่ย บิดาของครูสาครก็เป็นคนเชิดหุ่นประจำคณะพ่อครูแกรด้วย โดยเชิดเป็นตัวตลก “เจ๊กเข่ง” ซึ่งคนดูชื่นชอบมาก แม่ทองหยิบจึงชวนให้นายคุ่ยมาเชิดหุ่นอยู่ด้วยกัน (อ่านต่อฉบับหน้า)