Get Adobe Flash player

ฐานะของคนรับใช้ในภาพเขียน โดย อ.วิบูลย์ วันประสาท

Font Size:

ชีวิตศิลปินของผมชอบท่องเที่ยวดูศิลปะไปทั่ว โดยเฉพาะที่ยุโรปนั้นผมชอบและถูกใจสุดๆเลยล่ะครับ บางครั้งไปอยู่ที่กรุงปารีสหลายๆ เดือนเพื่อจะออกไปศึกษาดูงานศิลปะทั่วๆ ไป ในอดีตศิลปินชาวยุโรปถือว่ากรุงปารีสเป็นศูนย์กลางศิลปะหรือเมืองหลวงศิลปะ Art Capital ทำนองนั้น ศิลปินทั่วๆ ไปจึงพยายามดิ้นรนจะไปอยู่ที่ปารีสเพื่อดำเนินรอยตามศิลปินในอดีตที่ทำไว้ ผมและแพ็ทได้ทำตามอย่างศิลปินชาวยุโรป โดยไปอยู่และทำงานศิลปะที่ปารีสหลายปีหลายครั้ง จนรู้จักกรุงปารีสเท่ากับคนท้องถิ่น มีชาวฝรั่งเศสบ้านนอกเข้ากรุงมาถามหาทางที่จะไปในกรุงปารีส ผมสามารถบอกและชี้ทางได้เกือบหมด อย่างน้อยรู้ว่าอยู่ทิศทางและย่านไหนแน่ รวมทั้งพูดภาษาฝรั่งเศสได้พอรู้เรื่อง ส่วนภาษาอังกฤษผมใช้สอนศิลปะมากว่าสามสิบปี กลายเป็นภาษาที่สองได้อย่างดีไปแล้ว

ฐานะคนรับใช้ในศิลปะ มันเป็นเรื่องทางวัฒนธรรมในอดีตของชาวยุโรปที่ยังไม่ยอมรับ “คนรับใช้” ให้เป็นนางแบบหรือเป็นหุ่นสำหรับศิลปิน มันเป็นเรื่องของสังคมที่ยังดูถูกระบบค่านิยมชนชั้นในสมัยนั้น ผู้เป็นแบบให้ศิลปินเขียนภาพต้องอยู่ในสังคมชั้นสูงเท่านั้น แต่อย่างไรที่อาร์ตมิวเซี่ยมที่อัมสเตอร์ดัม เนเธอร์แลนด์หรือฮอลแลนด์ก็เรียกกัน มีภาพ ผู้หญิงคนใช้ในครัว (The Kitchen Maid) เป็นภาพสวยงามอยู่ในท่าของผู้หญิงกำลังรินนมสดลงในหม้อดิน มีกระจาดเล็กๆ ใส่ขนมปัง มีผ้าคลุมโต๊ะอย่างสวยงาม เธอคนใช้สวมชุดชาวดัชท์พื้นเมืองเป็นเสื้อสีเหลือง มีผ้ากันเปื้อนสีน้ำเงิน ยืนรินนมอยู่ข้างหน้าต่าง สังเกตจากแสงเงาส่องลอดหน้าต่างของภาพเขียนในสมัยยังไม่มีไฟฟ้าใช้ บ่งบอกว่าเป็นริมหน้าต่างอย่างชัดเจน เป็นภาพเขียนคนรับใช้ยุคแรกๆ ที่ศิลปิน เวอร์เมีย (Vermeer) ศิลปินเอกชาวดัชท์ ได้สร้างภาพนี้เอาไว้เมื่อ ค.ศ.1658 หรือ 359 ปีมาแล้ว

ผมชอบภาพนี้ตรงที่แสดงวัฒนธรรมของชาวดัชท์ในอดีตผ่านภาพเขียน รวมทั้งหม้อบดกาแฟรุ่นเก่าแก่วางอยู่บนพื้นห้อง ซึ่งบังเอิญผมได้ที่บดกาแฟมาจากร้านของเก่ามีรูปร่างคล้ายกันอยู่ใบหนึ่ง บางครั้งผมยังใช้บดกาแฟเม็ดชงกาแฟได้รสชาดแปลกไม่เหมือนกาแฟสตาร์บัคสมัยใหม่ที่ใช้กาแฟแบบตลาดทั่วๆ ไป

ครั้งหนึ่งที่ลูฟว์มิวเซี่ยม มีร้านกาแฟสมัยใหม่อยู่ภายในมิวเซี่ยม ผมลองไปนั่งและสั่งกาแฟมาดื่ม คนรับสั่งบอกว่าจะเอากาแฟแบบใหม่หรือเก่า แสดงว่าการชงกาแฟรุ่นเก่ายังคงมีขายอยู่ สำหรับภาพคนรับใช้ในห้องครัว มองภาพเขียนให้ละเอียด เราได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ได้เป็นอย่างดี ในปัจจุบันผมมีเคเบิ้ลทีวีรับช่องหนังขาว-ดำได้ เป็นหนังเก่าๆ ดีมาก ไม่มีโฆษณา แต่ต้องเสียเงินค่าบริการ ซึ่งไม่แพงเลยถ้าเราได้ดูหนังเก่าในสมัยเรายังไม่เกิด ดูหนังแล้วยังได้เรียนรู้วัฒนธรรมเก่าๆ ของชาวตะวันตก ในฐานะเราเป็นชาวตะวันออก เรารู้วัฒนธรรมของเขาเมื่อมาอยู่รวมกันที่นี่อเมริกา เราจะได้รับการยกย่อง ไม่ใช่มีฐานะแค่อิมมิแกร้นท์อย่างเดียว

สรุปแล้วดูภาพเขียนในอาร์ตมิวเซี่ยม ห้ามดูผ่านๆ ไป ต้องดูให้ละเอียดจะรู้เรื่องราวเบื้องหลังภาพอีกเยอะแยะ ล้วนเป็นสิ่งน่าสนใจทั้งสิ้น ผมอยู่ปารีสจึงไม่เบื่อเพราะมีอะไรๆ ทางศิลปะดูมากกว่าที่คิดเอาไว้ ภาพเขียน The Kitchen Maid เป็นภาพเขียนศตวรรษที่ 16 ที่สะท้อนสิ่งเราไม่เคยเห็นของอดีตให้เราได้ดูในปัจจุบันได้