Get Adobe Flash player

ศูนย์ศิลปาชีพ สิน-ศิลป์ของแผ่นดิน โดย เอ สุริยะ

Font Size:

เมื่อพูดถึงศูนย์ศิลปาชีพ ทำให้คนไทยแทบทุกคนระลึกถึงสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ภาพจำคือพระราชกรณียกิจที่พระองค์ได้ทรงตามเสด็จในหลวงรัชกาลที่ 9 ไปเยี่ยมเยียนราษฎรในชนบท การได้เห็นพระองค์ทรงพูดคุยกับชาวบ้าน ทรงซักถามความเป็นอยู่ การประกอบอาชีพ โดยเฉพาะในแถบภาคอีสาน พระองค์ทรงเห็นชาวบ้านนุ่งผ้าไหมมัดหมี่กันเป็นส่วนใหญ่ จึงทรงเล็งเห็นว่า ชาวบ้านเองมีฝีมือในการถักทอ หรือมีฝีมือในเรื่องของหัตถกรรมอยู่แล้ว  จึงมีพระราชดำริส่งเสริมอาชีพให้แก่ชาวบ้าน เพื่อสร้างรายได้เสริมนอกเหนือจากการทำเกษตรกรรม โดยในช่วงแรก พระองค์ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ชาวบ้านทอผ้าไหมมัดหมี่ แล้วทรงรับซื้อเอาไว้เป็นการสนับสนุน ฟื้นฟู และพัฒนาฝีมือในการทอในเบื้องต้น

จากนั้น จึงมีการจัดตั้ง “มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษในพระบรมราชินูปถัมภ์” เมื่อปี พ.ศ.2519 ต่อมามีการเปลี่ยนชื่อเป็น “มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ” เนื่องจากสมาชิกส่วนใหญ่ไม่ได้ทำเป็นอาชีพเสริม และองค์ประธานมูลนิธิก็ทรงบริหารจัดการด้วยพระองค์เอง

ในปัจจุบัน สินค้าและงานหัตถกรรมจากศูนย์ศิลปาชีพได้รับการยอมรับจากทั่วโลก เพราะสินค้ามีคุณภาพสูง และมีความงดงาม ชาวบ้านที่อยู่ในถิ่นทุรกันดารซึ่งมีฝีมือ ต่างก็มีรายได้เพิ่มขึ้น ทำให้สามารถต่อยอดงานศิลป์ในพื้นถิ่นให้ยังคงอยู่ต่อไปอีกด้วย

สำหรับศูนย์ศิลปาชีพที่เราคุ้นหูและรู้จักกันส่วนใหญ่คือ ศูนย์ศิลปาชีพบางไทร ตั้งอยู่ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา แต่จริงๆ แล้ว ยังมีศูนย์ศิลปาชีพในประเทศไทยอีกหลายแห่ง ซึ่งที่ผมจะพาไปชมในฉบับนี้จะอยู่ในแถบภาคเหนือและอีสานนะครับ

ที่แรกคือ โครงการส่งเสริมศิลปาชีพบ้านทรายทอง จังหวัดสกลนคร ฟังชื่อแล้วนึกถึงพจมานแห่งบ้านทรายทองขึ้นมาทันที แต่พจมานคงไม่ใช่คนแถวนี้กระมังครับ

สำหรับโครงการนี้ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรบ้านทรายทอง ตำบลปทุมวาปี อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร เมื่อปี พ.ศ.2526 ทรงเห็นสภาพความเป็นอยู่และทรงทราบถึงความยากจนของราษฎร จึงมีพระราชดำริให้ชาวบ้านรวมกลุ่มศิลปาชีพขึ้น โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ฝึกและปฏิบัติงานด้านทอผ้า และทรงมอบเงินส่วนพระองค์ให้เป็นทุนเริ่มต้นแก่สมาชิกทุกคน พร้อมทั้งทรงมอบเส้นไหมให้ด้วย ต่อมา สมเด็จพระนางเจ้าฯพระบรมราชินีนาถ โปรดเกล้าฯ ให้ส่งเจ้าหน้าที่มาแนะนำการปลูกหม่อนเลี้ยงไหมตามบ้านต่างๆ ซึ่งปัจจุบัน สมาชิกบ้านทรายทองสามารถผลิตเส้นไหมได้เองส่วนหนึ่ง ผลงานที่ทอได้จากเส้นไหมที่เลี้ยงเอง จะนำไปฝากขายที่ศูนย์ศิลปาชีพบ้านกุดนาขาม ผ้าที่ทอได้จากที่นี่เรียกว่าผ้าไหมมัดหมี่

ศูนย์ศิลปาชีพอีกแห่งในจังหวัดสกลนคร คือ ศูนย์ศิลปาชีพบ้านจาร  จากการที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถทรงริเริ่มโครงการป่ารักน้ำขึ้นที่สกลนคร และได้เสด็จเยี่ยมราษฎรที่บ้านจาร ราษฎรได้กราบบังคมทูลว่า ถูกผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์มาข่มขู่เอาเสบียงอาหาร ทำให้เกิดภาวะการขาดแคลนอาหารขึ้น และเกิดความหวดกลัวเป็นอย่างมาก ซึ่งในขณะนั้นราษฎรได้เสียสละที่ดินสาธารณะของหมู่บ้านเพื่อปลูกป่าถวายตามโครงการป่ารักน้ำ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถทรงเล็งเห็นถึงความสามัคคีและความเสียสละ จึงมีพระราชดำริจัดตั้งศูนย์ศิลปาชีพที่บ้านจาร ในปี พ.ศ.2526 โดยเริ่มต้น ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้รับราษฎรชาวบ้านจาร 20 คน เข้าไปฝึกงานศิลปาชีพในสวนจิตรลดา หลังจากนั้น พระองค์มีพระราชเสาวนีย์ให้ส่งครูไปสอนการทอผ้าไหมมัดหมี่และการย้อมสีให้กับสมาชิกศูนย์อีกด้วย

ปัจจุบันศูนย์ศิลปาชีพบ้านจารได้เปิดอบรมการทำดอกไม้ประดิษฐ์ ถักเสื้อไหมพรม ทอผ้า ตีเหล็ก และปลูกหม่อนเลี้ยงไหม

จากอีสานเราไปชมศูนย์ศิลปาชีพทางภาคเหนือกันบ้าง เราจะไปศูนย์ศิลปาชีพบ้านแม่ต๋ำ จังหวัดลำปางกันครับ ในปี พ.ศ.2527 ระหว่างทรงแปรพระราชฐานประทับแรม ณ พระตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์ พระองค์เสด็จเยี่ยมเยียนราษฎรในจังหวัดลำปาง มีผู้รายงานว่า มีหมู่บ้านที่ยกจนคือบ้านแม่ต๋ำ ซึ่งมีพื้นที่เป็นภูเขา มีที่ราบไว้ปลูกข้าวเพียงเล็กน้อย ซึ่งเมื่อได้รับแจ้งเช่นนั้น พระองค์จึงมีพระประสงค์ลงพื้นที่ทันที เพื่อทอดพระเนตรสภาพของหมู่บ้าน จากนั้นจึงมีการจัดตั้งโครงการศิลปาชีพขึ้น เพื่อให้ราษฎรมีอาชีพพอเลี้ยงตัวเอง งานแรกที่เริ่มคือ การทอผ้าฝ้าย เครื่องปั้นดินเผา การแกะสลักไม้ การทอผ้าไหม การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม และการจักสานไม้ไผ่

ศูนย์ศิลปาชีพยังมีอีกหลายแห่ง ซึ่งทุกแห่งล้วนเกิดจากการที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ทรงเอาพระทัยใส่ และมีพระราชดำริที่จะช่วยสร้างอาชีพให้กับชาวบ้านอย่างแท้จริง ถ้าพวกเรามีโอกาสเดินทางไปเที่ยวไปเยือนในท้องถิ่นแล้วล่ะก็ อย่าลืมไปอุดหนุนของดีมีคุณภาพ และทำด้วยฝีมือจริงๆ นะครับ

 

สนใจค้นหาข้อมูลเพิ่มเติม

การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานลอสแอนเจลิส  โทร : 323.461.9814  หรือที่ na.tourismthailand.org